Czy firma w trudnej sytuacji finansowej może ubiegać się o dotacje unijne? Pełna analiza kryteriów

Trudna sytuacja finansowa firmy a możliwość pozyskania dotacji

Ten artykuł jest dla przedsiębiorców, którzy zastanawiają się, czy straty finansowe w firmie przekreślają szansę na dotację unijną. Wyjaśniamy, jak dokładnie zdefiniowano „trudną sytuację finansową” w unijnych przepisach o pomocy publicznej, kto naprawdę podlega tej ocenie, a kto jest z niej zwolniony, oraz jakie kroki może podjąć firma, żeby mimo problemów finansowych otworzyć sobie drogę do dofinansowania. To wiedza przydatna zarówno dla firm z ujemnym wynikiem finansowym, jak i dla spółek wchodzących w skład większych grup kapitałowych.

Dlaczego sytuacja finansowa jest tak istotnym kryterium w konkursach o dotacje?

W kontekście ubiegania się o różnego rodzaju dotacje i granty jednym z kluczowych kryteriów dostępu jest sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. Chodzi dokładnie o to, by nie była to sytuacja trudna w rozumieniu unijnych przepisów o pomocy publicznej. Przedsiębiorstwa starające się o wsparcie muszą spełniać określone wymagania formalne, co jest niezbędne, aby wniosek mógł zostać poddany merytorycznej ocenie. W praktyce niespełnienie wymagań formalnych, a zwłaszcza kryteriów dotyczących sytuacji finansowej, skutkuje odrzuceniem wniosku bez możliwości uzyskania wsparcia. Pomoc publiczna zasadniczo nie jest udzielana przedsiębiorstwom znajdującym się w trudnej sytuacji, ponieważ zgodnie z unijną logiką pomocy publicznej środki publiczne mają wspierać rozwój, a nie utrzymywać przy życiu podmioty niewypłacalne.

Skąd pochodzi definicja „przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji”?

Zgodnie z artykułem 18 (a dokładnie art. 2 pkt 18) Rozporządzenia Komisji Europejskiej nr 651/2014, za przedsiębiorstwo w trudnej sytuacji uznaje się podmiot, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z pięciu wyszczególnionych okoliczności. Pełna nazwa tego aktu prawnego brzmi: Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (w skrócie GBER, od angielskiego General Block Exemption Regulation). To właśnie ten dokument, a nie wewnętrzne widzimisię instytucji oceniającej wniosek, ustala, kto formalnie jest „przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji”.

Wiele firm sądzi, że samo wykazanie straty w jednym roku obrotowym oznacza automatyczne wyeliminowanie z konkursów. To błędne założenie. Rzeczywistość jest bardziej złożona i w wielu przypadkach bardziej przychylna dla przedsiębiorstw, które rozumieją niuanse tej regulacji.

Pięć kryteriów oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa

Przedsiębiorstwo zostaje uznane za znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej, jeśli spełnia przynajmniej jedno z poniższych kryteriów wskazanych w rozporządzeniu.

Kryterium 1a. Utrata ponad połowy kapitału zakładowego (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjne)

W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej kryterium jest spełnione, gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Dla celów tego przepisu kapitał zakładowy obejmuje również wszelkie premie emisyjne, a sam termin „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” odnosi się do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE o sprawozdaniach finansowych.

Kryterium 1b. Utrata ponad połowy kapitału (spółki osobowe z nieograniczoną odpowiedzialnością wspólników)

Analogiczny mechanizm dotyczy spółek, w których co najmniej niektórzy wspólnicy ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (np. spółki jawne czy komandytowe, wymienione w załączniku II do tej samej dyrektywy). Tutaj kryterium jest spełnione, gdy ponad połowa kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Różnica względem kryterium 1a jest techniczna: zamiast kapitału zakładowego bierze się pod uwagę kapitał wykazany w bilansie.

Kryterium 2. Przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością

Trzecie kryterium dotyczy formalnego statusu firmy. Jeżeli przedsiębiorstwo jest przedmiotem zbiorowego postępowania upadłościowego w związku z niewypłacalnością, lub na mocy obowiązującego prawa krajowego spełnia kryteria, by na wniosek wierzycieli zostać objęte takim postępowaniem, spełnia to kryterium trudnej sytuacji.

Kryterium 3. Pomoc na ratowanie lub restrukturyzację bez spłaty

Czwarte kryterium dotyczy firm korzystających wcześniej ze wsparcia publicznego. Jeśli przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję, lub otrzymało pomoc na restrukturyzację i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu, spełnia warunek trudnej sytuacji finansowej.

Kryterium 4. Wskaźniki finansowe dla dużych przedsiębiorstw

W przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, kryterium jest spełnione, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat obrotowych: księgowy stosunek kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5, oraz jednocześnie wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0. Oba warunki muszą wystąpić łącznie, aby kryterium uznać za spełnione.

Kto jest zwolniony z weryfikacji trudnej sytuacji finansowej?

Tutaj pojawia się pierwsza dobra wiadomość dla młodszych firm. Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa, jeśli istnieją krócej niż trzy lata, nie podlegają w ogóle weryfikacji pod kątem trudnej sytuacji finansowej. To oznacza, że startup funkcjonujący od półtora roku i wykazujący ujemny wynik finansowy może ubiegać się o dotacje bez obaw o ocenę kondycji finansowej w rozumieniu GBER.

Dodatkowy, mniej znany wyjątek dla pomocy na finansowanie ryzyka

Rozporządzenie przewiduje jeszcze jeden, rzadziej omawiany wyjątek. Do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego, również nie jest automatycznie oceniane według kryteriów kapitałowych opisanych wyżej. Innymi słowy, jeśli młoda, innowacyjna spółka przeszła pozytywnie profesjonalną procedurę due diligence prowadzoną przez fundusz venture capital, bank czy inną instytucję finansową wybraną do udzielenia jej finansowania ryzyka, sam fakt utraty części kapitału zakładowego nie musi automatycznie wykluczać jej z tej konkretnej kategorii wsparcia. Ten wyjątek ma praktyczne znaczenie głównie dla programów wspierających inwestycje kapitałowe i quasi-kapitałowe w młode, innowacyjne spółki, rzadziej dla klasycznych dotacji inwestycyjnych.

Rozwiązanie dla firm w grupach kapitałowych: szansa mimo trudności

Piąty element definicji dotyczy podmiotów powiązanych i daje realną szansę firmom, które formalnie spełniają jedno z kryteriów, ale funkcjonują w ramach większej struktury kapitałowej. Jeśli wnioskodawca jest częścią grupy kapitałowej, weryfikacja trudnej sytuacji finansowej odbywa się zarówno na poziomie pojedynczej spółki, jak i na poziomie całej grupy traktowanej jako jednostka gospodarcza.

W przypadku, kiedy nawet jeden z podmiotów powiązanych samodzielnie wypełnia kryteria trudnej sytuacji ekonomicznej, nie stoi to na przeszkodzie w uzyskaniu dofinansowania, o ile cała grupa firm, tworząca jednolity organizm gospodarczy, znajduje się w dobrej sytuacji ekonomicznej. Wykładnię tę potwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2017 r. (sygn. V SA/Wa 3185/16), wskazując, że w sprawie pomocy państwa organy orzekające powinny badać sytuację ekonomiczną całej grupy jako jednego organizmu gospodarczego, a nie poszczególnych podmiotów wchodzących w jej skład.

W praktyce oznacza to, że jeśli twoja spółka jest zależna od innego podmiotu z tej samej grupy, a tamten podmiot ma solidną kondycję finansową, możliwe jest, aby dokapitalizować trudną firmę środkami z podmiotu w lepszej sytuacji i po wzmocnieniu finansowym ubiegać się o dotacje z realną szansą na powodzenie.

Dwuetapowa weryfikacja kondycji finansowej: kiedy dokładnie jej podlegasz?

Ocena sytuacji finansowej firmy nie odbywa się jednorazowo. Proces jest dwuetapowy i otwiera okno czasowe, w którym możesz poprawić kondycję finansową firmy, zanim dofinansowanie zostanie ostatecznie przyznane.

1. Etap I, moment składania wniosku o dofinansowanie: weryfikacja jest zazwyczaj dokonywana na podstawie oświadczenia wnioskodawcy, a nie zawsze wymaga przedłożenia pełnych sprawozdań finansowych. W wielu programach ten etap jest fakultatywny.
2. Etap II, moment podpisywania umowy o dofinansowanie: tutaj weryfikacja jest obligatoryjna i odbywa się poprzez analizę sprawozdań finansowych wnioskodawcy. Instytucja udzielająca pomocy dokładnie bada bilans, rachunek zysków i strat oraz przepływy pieniężne.

Jeśli w momencie złożenia wniosku twoja firma formalnie spełnia jedno z kryteriów trudnej sytuacji, ale wiesz, że sytuacja poprawi się w ciągu kilku miesięcy, dzięki dokapitalizowaniu, sprzedaży aktywów czy restrukturyzacji, możesz złożyć wniosek z realnym planem, że do czasu podpisania umowy kondycja finansowa będzie już inna.

Na jakiej podstawie instytucje oceniają kondycję finansową?

Poza wąskim testem z GBER, instytucje udzielające pomocy zwykle sięgają też po szerszy zestaw wskaźników finansowych, żeby ocenić realną zdolność firmy do zrealizowania i utrzymania projektu. Do najczęściej analizowanych wskaźników należą rentowność, płynność, obrotowość oraz poziom zadłużenia przedsiębiorstwa. Instytucje oceniające wniosek zazwyczaj preferują dane pochodzące z zamkniętych, zbadanych sprawozdań finansowych za pełny rok obrotowy, ponieważ dają one pewniejszy obraz sytuacji niż dane cząstkowe czy szacunkowe. Warto też pamiętać, że wiele konkursów wymaga dodatkowo braku zaległości podatkowych oraz zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, niezależnie od tego, czy firma spełnia formalne kryteria trudnej sytuacji z rozporządzenia GBER.

Co powinny zrobić firmy w trudnej sytuacji finansowej, aby zwiększyć szanse?

Jeśli twoja firma spełnia jedno lub więcej kryteriów trudnej sytuacji finansowej, warto zacząć od indywidualnej analizy sytuacji, ponieważ każdy przypadek wymaga innego podejścia. Do najczęstszych działań zaradczych należą:

• Dokapitalizowanie firmy: jeśli jesteś częścią grupy lub masz dostęp do kapitału, wzmacnia to strukturę finansową i zmienia ocenę na poziomie jednostki gospodarczej,
• Restrukturyzacja finansowa: zmiana struktury długu, renegocjacja warunków kredytów lub umorzenie części zobowiązań,
• Podniesienie kapitału zakładowego przed złożeniem wniosku, jeśli właśnie to kryterium jest zagrożone,
• Zmiana strategii biznesowej, czyli przejście na działalność o wyższej rentowności lub redukcja kosztów stałych,
• Współpraca z doradcą specjalizującym się w dotacjach, który pomoże ocenić, które kryterium jest realnym zagrożeniem, a które da się wyjaśnić lub obejść zgodnie z przepisami.

Czy trudna sytuacja finansowa wyklucza z każdej formy wsparcia publicznego?

Nie zawsze. Warto rozróżnić klasyczne dotacje inwestycyjne, objęte rygorami rozporządzenia GBER, od innych form wsparcia. Pomoc de minimis, czyli wsparcie w niewielkiej wysokości (limit 300 000 euro w ciągu trzech ostatnich lat), jest regulowana odrębnym rozporządzeniem, które nie zawiera analogicznego, ogólnego wyłączenia dla przedsiębiorstw w trudnej sytuacji. Oznacza to, że w praktyce dostępność programów pomocowych dla firm w trudnej sytuacji bywa ograniczona głównie do dotacji udzielanych na podstawie GBER, natomiast pomoc de minimis czy niektóre preferencyjne pożyczki płynnościowe udzielane na przykład za pośrednictwem Banku Gospodarstwa Krajowego mogą pozostać w zasięgu firmy nawet wtedy, gdy formalnie spełnia ona jedno z kryteriów trudnej sytuacji. Zawsze jednak warto sprawdzić regulamin konkretnego programu wsparcia przed złożeniem wniosku, ponieważ część naborów wprowadza własne, dodatkowe ograniczenia.

Kiedy warto rozważyć programy wsparcia dla firm z przejściowymi problemami finansowymi?

Oprócz klasycznych dotacji inwestycyjnych, firmy z przejściowymi problemami finansowymi mogą sięgnąć po instrumenty o innym charakterze: dofinansowanie usług doradczych i szkoleniowych pomagających uporządkować finanse, preferencyjne pożyczki płynnościowe dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, czy wsparcie w ramach programów regionalnych ukierunkowanych na firmy przechodzące restrukturyzację. To rozwiązania, które warto rozważyć równolegle z planowaniem klasycznej dotacji inwestycyjnej, a nie zamiast niej.

Praktyczne przykłady firm, które uzyskały dotacje mimo trudności finansowych

Producent części metalowych z nadwyżką zapasów i czasowo niedostateczną marżą zysku, dzięki dokapitalizowaniu przez inwestora z grupy kapitałowej i przeprojektowaniu linii produkcyjnej, pozytywnie przeszedł ocenę i pozyskał ponad 2 miliony złotych na modernizację.

Agencja usług biznesowych, która utraciła dużego klienta i wpadła w stratę, nie mogła samodzielnie wziąć udziału w konkursie. Założyła jednak spółkę zależną prowadzącą nowy kierunek biznesu. Ta nowa spółka, mając zaledwie kilka miesięcy istnienia, korzystała z wyjątku dla młodych MŚP, nie podlegała ocenie kondycji finansowej i zaaplikowała o wsparcie na ekspansję.

Czy firma w trudnej sytuacji finansowej może otrzymać dotacje: krótkie podsumowanie

Odpowiedź brzmi: w wielu przypadkach tak. Trudna sytuacja finansowa nie jest automatycznym wyrokiem skazującym firmę na brak dostępu do dofinansowania. Wszystko zależy od tego, które z pięciu kryteriów spełnia twoja firma, czy istnieją możliwości dokapitalizowania, czy jesteś częścią grupy kapitałowej, oraz czy planujesz poprawę sytuacji w okresie między złożeniem wniosku a podpisaniem umowy.

Jak A1 Consulting może pomóc Twojej firmie w tej sytuacji?

A1 Consulting od ponad 20 lat wspiera przedsiębiorstwa w pozyskiwaniu dotacji unijnych, również w sytuacjach, w których kondycja finansowa firmy budzi wątpliwości. Nasi doradcy wiedzą, jak precyzyjnie zweryfikować, które z pięciu kryteriów trudnej sytuacji realnie dotyczy Twojej spółki, jak przygotować dokumentację tak, by pokazać rzeczywisty obraz grupy kapitałowej, i jak zaplanować harmonogram działań naprawczych, żeby do momentu podpisania umowy o dofinansowanie sytuacja finansowa była już inna niż w dniu złożenia wniosku.

Jeśli Twoja firma planuje inwestycję i zastanawiasz się, czy obecna sytuacja finansowa pozwala na ubieganie się o wsparcie, sprawdź naszą ofertę dotacji dla firm już istniejących, gdzie znajdziesz szczegóły dotyczące dostępnych programów, kryteriów naboru i zakresu wsparcia, jakie oferujemy na każdym etapie: od analizy sytuacji finansowej, przez przygotowanie wniosku, aż po rozliczenie projektu. Skontaktuj się z nami, a bezpłatnie przeanalizujemy Twój przypadek i wskażemy realną ścieżkę do dofinansowania, nawet jeśli inne firmy doradcze już wcześniej oceniły Twoją sytuację jako beznadziejną.

Najczęstsze pytania dotyczące trudnej sytuacji finansowej i dotacji

Czy firma z ujemnym wynikiem finansowym w jednym roku może się ubiegać o dotację?

Ujemny wynik finansowy w jednym roku obrotowym nie oznacza automatycznie trudnej sytuacji w rozumieniu GBER. Kryterium ocenia się na podstawie bardziej precyzyjnych wskaźników, takich jak strata skumulowana w stosunku do kapitału zakładowego czy wskaźniki zadłużenia i pokrycia odsetek. Jednoroczna strata często nie spełnia żadnego z pięciu kryteriów.

Jeśli firma istnieje krócej niż 3 lata, czy podlega ocenie zdolności finansowej?

Nie, mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa istniejące krócej niż trzy lata są zwolnione z weryfikacji trudnej sytuacji finansowej w rozumieniu GBER. To istotna ulga dla startupów i nowych biznesów.

Czy mogę ubiegać się o dotację, jeśli moja spółka jest w trudnej sytuacji, ale jej właściciel ma osobiste środki finansowe?

Weryfikacja odbywa się na poziomie podmiotu prawnego, czyli spółki, a nie na poziomie finansów prywatnych właściciela. Osobiste środki właściciela mogą jednak posłużyć do dokapitalizowania spółki, co realnie zmienia ocenę jej kondycji finansowej.

Ile czasu mam, aby poprawić kondycję finansową przed podpisaniem umowy o dotację?

Od momentu złożenia wniosku do podpisania umowy zwykle upływa kilka miesięcy, najczęściej od 4 do 6, choć w niektórych programach ten okres bywa dłuższy. W tym czasie możesz podjąć działania mające na celu wzmocnienie struktury finansowej firmy.

Czy pomoc de minimis jest dostępna dla firmy w trudnej sytuacji finansowej?

Pomoc de minimis nie jest objęta tym samym, ogólnym wyłączeniem dla przedsiębiorstw w trudnej sytuacji, co dotacje udzielane na podstawie rozporządzenia GBER. W praktyce oznacza to, że firmy formalnie spełniające jedno z kryteriów trudnej sytuacji częściej mają szansę skorzystać z pomocy de minimis niż z klasycznej dotacji inwestycyjnej, choć każdorazowo trzeba sprawdzić regulamin konkretnego naboru.

Jaka jest rola jednostki gospodarczej w ocenie trudnej sytuacji finansowej?

Jednostka gospodarcza to konstrukcja prawna traktująca grupę powiązanych podmiotów jako jeden organizm gospodarczy. Jeśli twoja spółka formalnie spełnia kryterium trudnej sytuacji, ale cała grupa kapitałowa jest rentowna, ocena całościowa może być pozytywna, co otwiera realne możliwości dla spółek zależnych.

Czy otrzymanie dotacji będzie niemożliwe, jeśli firma wciąż spełnia kryteria trudnej sytuacji na etapie podpisania umowy?

Tak, to będzie poważny problem. Jeśli na etapie podpisania umowy firma nadal formalnie spełnia kryteria trudnej sytuacji, umowa nie zostanie podpisana, a wsparcie zostanie odmówione. Dlatego kluczowe jest podjęcie działań naprawczych między złożeniem wniosku a podpisaniem umowy.