Od wielu lat mówi się o zmianach we wsparciu przedsiębiorstw. Od czasów przedakcesyjnych poprzez wszystkie dotychczasowe perspektywy finansowe Unii Europejskiej aż do teraz mówi się najwięcej o bezzwrotnych dotacjach dla przedsiębiorców, administracji i organizacji pozarządowych. Aczkolwiek już od jakiegoś czasu słychać informacje z Komisji Europejskiej, że zwiększany będzie nacisk na instrumenty zwrotne.
To nie tak, że do tej pory instrumentów zwrotnych takich jak np. preferencyjne pożyczki, nie było. Takie formy wsparcia były, ale w towarzystwie szerokiego wyboru dotacji, nie były szeroko promowane ani znane. Od lat funkcjonowały instrumenty łączące kredyty z dotacją jak np. kredyt technologiczny, czy ekologiczny, jednakże wysokość umorzenia zgodna z mapą pomocy regionalnej powodowała, że przedsiębiorcy traktowali to wsparcie jak dotację. Tymczasem już aktualny okres programowania 2021 – 2027 pokazał, że środków dotacyjnych dla przedsiębiorców na inwestycje jest relatywnie mniej. W części województw było tylko po jednym naborze wniosków na finansowanie dotacyjne inwestycji przedsiębiorstw. A w niektórych programach regionalnych poza obszarami sprawiedliwej transformacji, dotacji dla firm na inwestycje w ogóle nie było.
Aby oswoić przedsiębiorców ze zwrotnymi formami finansowania w ramach komponentu wdrożeniowego Ścieżki SMART programu Fundusze dla Nowoczesnej Gospodarki na lata 2021 – 2027 Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wprowadziło część zwrotną dotacji, której wielkość zwrotu uzależniono od przychodów w ciągu 4 lat od zakończenia projektu. To jasny sygnał dla przedsiębiorców, że dobry projekt, to nie tylko ten innowacyjny, ale również ten, który będzie opłacalny nawet gdyby dotacji nie było lub musiała zostać zwrócona. Ta zmiana kierunku wsparcia w stronę instrumentów zwrotnych, wspierających przedsiębiorczość, dzieje się już i czym szybciej przedsiębiorstwa przestawią się na nowe formy wsparcia tym więcej skorzystają. Przy ograniczonych środkach pionierzy zawsze najwięcej mogą zyskać.
Tymczasem w obliczu ograniczonej podaży bezzwrotnych dotacji na inwestycje, coraz większe zainteresowanie kieruje się w stronę preferencyjnych pożyczek. Te instrumenty współistniały cały czas z dotacjami, jednakże przegrywały z dotacyjną konkurencją. Wcześniej nabory np. na pożyczki rozwojowe ciągnęły się miesiącami, ale to się zmieniło. Najatrakcyjniejsze pożyczki z częściowym umorzeniem już zostały wyczerpane. Przykładem jest pożyczka rozwojowa z 20% umorzeniem w Małopolsce. Poza obniżonym oprocentowaniem, brakiem dodatkowych opłat i prowizji najważniejszą korzyścią tego wsparcia było umorzenie kapitału. W połączeniu w relatywnie mniejszymi wymaganiami dotyczącymi innowacji oraz łatwiejszym rozliczeniem skorzystanie z tej pożyczki było bardzo opłacalne.
Na szczęście co jakiś czas uruchamiane są kolejne transze dla operatorów pożyczek, którzy mogą dalej oferować preferencyjne pożyczki. W województwie małopolskim dostępne są jeszcze pożyczki na termomodernizację z umorzeniem do 15% oraz pożyczka na OZE z umorzeniem do 30%. Praktycznie w każdym województwie przedsiębiorcy mają do dyspozycji podobne formy wsparcia oferowane przez różnych operatorów.
Na Śląsku aktualnie dostępna jest pożyczka rozwojowa na zwykłe inwestycje zwiększające zdolności produkcyjne i usługowe. Poza tym wsparciem przedsiębiorcy z woj. śląskiego mogą skorzystać z całej gamy innych pożyczek, również z częściowym umorzeniem: na efektywność energetyczną, OZE, wdrożenie GOZ czy rewitalizację. Każdy z tych instrumentów na inne wymagania, dlatego przed wyborem tego konkretnego rozwiązania należy bardzo dokładnie zapoznać się z dokumentacją i skonsultować pomysł ze specjalistami.
Wyczerpywanie się środków dotacyjnych skłoniło również instytucje centralne do opracowania ogólnopolskich pożyczek finansowanych ze środków unijnych. Jedną z największych inicjatyw tego typu będą pożyczki Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości dla przedsiębiorstw na transformację działalności w zakresie cyfryzacji i technologii przyjaznych dla środowiska. Uruchomienie naborów planowane jest w III kwartale 2026 r. po wyborze regionalnych operatorów. Nabór ma być prowadzony aż do IV kwartału 2028 r., jednakże ze względu na obniżone oprocentowanie i częściowe umorzenie środki mogą zostać rozdysponowane dużo szybciej.
Nie czekajmy więc na szeroki strumień dotacji, gdyż w nowej perspektywie Unii Europejskiej 2028 – 2034 prostych dotacji na zwykłe inwestycje w maszyny i urządzenia może być bardzo mało lub nie będzie ich wcale. Dlatego też uczmy się już teraz korzystać z innych form wsparcia, a praktyka może pokazać, że przy mniejszych wymaganiach udzielenia i rozliczenia pożyczki kwota umorzenia, zmniejszone odsetki i oszczędność na prowizjach oraz opłatach bankowych mogą być korzystniejsze niż dotacja.
MIchał Mynarski
Dyrektor Działy Projektów